اندوه درگذشت  آموزگارآگاه

استاد زبیدالله خان ( دروازی )

خزان 1385 خورشیدی

بسم الله الرحمن الرحیم

انالله و انالیه راجعون

     باكمال تاسف و تاثر ا طلاع یافتیم که، آموزگار توانای کشور استاد زبیدالله خان دروازی، خادم فرهنگ وسپاهی صدیق معارف افغانستان، دو ماه پیشتر از امروز دراثر بیماری فشار خون، درسن 55 سالگی دعوت حق را لبیک گفت ودر دیار جاودانگی درگذشتگان پیشتر ازخویش آرمید. 

     مرگ آ ن عزیز فقید اندوه بزرگی است که ابتدا معارف کشور و جامعه ی آموزگاران ( معلمان ) را با نبود خویش رنجور نموده است. فقدان آن معلم فداکار و دلاور وطن برای ریاست تعلیم وتربیه ی بلخ ( مزار شریف ) که مدت بیست سال در مقام معلم، کار شناس معارف و معان آن ریاست  خدمت نمود، یک ضایعه جبران ناپذیر است.

      واما سفر آن راحل از جهان فانی به سرای باقی غم بزرگی است که نخست  بازماندگان و خانواده ی خویش را داغدار واندوهبار ساخت.  درگذشت آ ن سپاهی دانش و آموزگار پاکباز سرزمین ما افغانستان، کمبودی است که در اقلیم سیاست، سازمان انقلابی زحمتکشان ( سازا )  وهمه اعضا و هواداران اندیشه های برابری خواهانه  رهبران " ملی اندیش " و به اصطلاح  ستم ملی " زنده نامان :  مولانا بحرالدین باعث و محمد طاهر بدخشی را نالان نموده است.  

      ما درحالیکه برای فقدان این همرزم و  وهمکار نیک اندیش مان سوگوار هستیم، ارتحال این عزیز از دست رفته را به محضر همسر و فرزندان ایشان، جناب دکتور فریدون فرزند بزرگ، مهرو و مهشید دختران استاد و بقیه فرزندان، محضر استاد داودخا ن دروازی برادر همسر ونزدیکترین دوست استاد فقید، به وزارت تعلیم وتربیه، به ریاست معارف ولایت بلخ، به رهبران و اعضای سازما ن زحمتکشان افغانستان، به دوستان و دوستداران آن زنده یاد در درواز، بدخشان، بلخ وتمام افغانستان و همچنان به محضر یاران و آشنایا ن آن فرزانه ی جدا شده از عالم هستی در سراسر جهان هرجایی که باشند وهستند؛ تعزیت وتسلیت میگوییم. 

     از خداوند یگانه و جاودان برای آن مسافر برگشت ناپذیر مان، مغفرت و آمرزش و علو درجات آروز میکنیم. برای باز ماندگان، همفکران و یاران آن خدمتگزار ارجمند دانش و آگاهی صبر وشکیبایی مسالت داریم. جای او بهشت برین باد و یادش همیشه جزو شایسته ترین انسانهای دانش دوست این سرزمین.              

       این همكار شریف واین یار ورهنمای زحمتکشان فردی صبور و مومن، متعهد و پاسدار اندیشه ی برابری خواهی، كاردان و مهربان، مردمی و خوش رفتار، بی‌ادعا و پركار، پیگیر و استوار، مخلص و با مسوولیت، آموزگار فوق‌العاده، خوش اخلاق وجسور ودر تمام مدت خدمت خود بویژه درزمان خدمت به معارف کشور، منشا خدمات ارزنده و شایسته‌ای بودند.

شناسنامه ی استاد راحل 

استاد زبیدالله خان دروازی را بشناسیم !

 زبیدالله فرزند امرالله درسال 1330 خورشیدی درشمالی ترین نقطه ی بدخشان ( روستای ما یمی ) ازتوابع درواز، بدنیا آمد. اومد رسه را بسویه ی ابتدایی تا کلاس ششم درلیسه ی فطرت درواز د رزادگاهش خواند. برای پیشبرد درسهای دوران متوسط وبکلوریا به کابل آمد وشامل مکتب لیسه ی صنایع شد.

     درسال 1349 ازآن لیسه فارغ التحصیل شد وهمزمان به وظیفه شریف معلمی ( آموزگاری ) آغازکرد. بعدها بنابر اشتیاق اکمال تخصص وارتقای آگاهی مسلکی، از شانسهای خود استفاده کرد وشامل انیستیتوت پیداکوژی شد. او درحالیکه خانواده خویش را اعاشه مینمود، به وظایف و تعهدات سیاسی وسازمانی خود بیش از دیگران دست بکار بود، درس دورهی فوق السانس خویش را نیز با موفقیت به پایان رساند. 

     زبیدالله خان را میتوان ازمعارف چیهای بسیارفعال ونامداردروازبشمار آورد. کما اینکه ایشان از معلمان درجه یک وزا رت معارف و ریاست معارف بلخ هم بودند. اما برای درواز اورا باید از نسل سوم معارف درواز دانست. همین جا مایل هستم بقوت ذهن وبه همکاری دوست بسیارگرامی ام جناب خالد خان ( معاون خالد ) کارشناس وزارت امورتجارت، که معاون بندرگاه حیرتان وشرکت آستراس بودند، اسامی برخی ازمعلمان دوره اول، دوم و سوم دردرواز را که ازسالهای 1325 تا سالهای 1345 را دربرمیگیرد، متذکر شوم.

      پایه گذاران معارف درواز : 

      نسل اول معارف درواز کسانی بودند وهستند، که عمدتاً تحصیلات خصوصی ومدرسه یی داشتند. این دوره بیشتر به زمان پادشاهی در افغانستان بر میگردد. اگر فراموش نکنیم نخستین آموزشگاه  (  لیسه ی حبیبیه ) در سالهای پیش از آغاز قرن بیست  پایه گذرای شد. اما مکاتب اولیه ی ولایات ونایب الحکومه ها دهها سال بعد ترویج یافت. اگر فاصله میان مکتب حبیبیه و مکتب فطرت درواز را نگاه کنیم می بینیم که،  بیش از نیم قرن تفاوت موجود است. این تفاوت حرکتهای معارف خواهانه را با یک دریافت وحشتناک روبرو میکند. آه که بر سرزمین بیچاره ما چه رفته است !؟ 

      اما نخستین آموزگاران درواز روحانیون، میرزا های محلی، شعرا و درس آموختگان مدارس دینی بودند. در عین حال برخی از معلمان نسل اول کسانی بودند که، از برنامه های فارغان مستعجل ( کلاس نهم ) اساسی  محسوب میشدند. معارف درواز در اثر توجه برخی شعرا و روحانیون ومتنفذان بصورت رضاکارانه و نسبتاً خود بخودی بنیاد نهاده شد.  وکلای پارلمان، روشنفکران اداری وابسته به تشکیلات دولت، روحانیون بیدار و برخی متنفذان هوشیار باعث شدندکه  معارف بوجود آید و نوجوانان وطن از نعمت آموزش ( سواد ابتدایی- حیاتی ) برخوردار شوند. پس آن معلمان اولیه اینها بودند:

در  علاقه داری خواهان:

     مرحوم الحاج میرزا بهادرخان  ( 1290 – 1359 )

    مرحوم معلم ملارجب 

    مرحوم گدامد اراعظم دروازی

در علاقه داری شاهی کوف :

     شهید وکیل عبدالرحمن خان کوفی ( 1295 – 1368 )

    مرحوم گدامدارامرالدین خان   

     مرحوم میرآقا خان و دیگرمنوران آن شاهنشین  کوف

درروستای اوبغن پایان:

     مولانا شمس الدین و مرحوم ملا صدرالدین و دیگران

در شهرسبز ( فلان ) :

     مرحوم الحاج ملا مزاری ( 1280 – 1359 )

     الحاج وکیل تاج البیضا تایب  (  متولد 1300 )    

     مولانا شمس الدین ( 1310 -       )

  در روستای شاه نشین ژرف :     

    مرحوم شه محمد یعقوب خان ( 1295 – 1357 ) 

    مرحوم ملا صفرآخوند ( .................. )

درمرکزحکومتی نسی :

     مرحوم وکیل عبدالحلیم بیگ، مرحوم عبدالغیاث بیگ و دیگران.

درروستای اوبغن بالا:  

     مرحوم وکیل غلام حیدرخان ودیگران

دردره های جوی وشوریان :   

روستای بزرگ مایمی زادگاه مرحوم زبید الله دروازی :

    مربیان ومعلمان این دوره همانگونه که خدمت عرض کردم، عمدتاً دارای تحصیلات خصوصی بودند. بدیهی است که نسل اول آموزگاران ودانش آموزان، درنهضت معارف خواهی نوپا ی درواز، اعتبارازسالهای 1325به بعد را میتوان مشمول آن دانست:

مربی های گروه اول :

    سردارمحمد وارد شاعرمشهوردرواز ( تحصیلات خصوصی )

    مرحوم اکرام الدین خان معلم ( متولد 1290 ومتوفی ........ ) 

    مرحوم سید جان خان عضو تفتیش وزارت معارف دربدخشان.

    محمد یعقوب خان چزخی ازمریدان پیراسپاخواه درسالک صوفیان

    پیرمحمدخان حاکم بارها سرمعلم ومعاون مکاتب دربدخشان  

    دولت بیک خان ( نرکله ) معلم مکتب فطرت

    قاضی سیدجان خان متولد ( 1305 خورشیدی ) فارغ شرعیات کابل

    شهید حمیدالله باعث برادرمولانا بحرالدین باعث.

  

مربی های گروه دوم ( شاگردان گروه اول ) :

    شهید دولت بیک خان (فرزند بلال) عضوتیم ملی والیبال افغانستان ازمتولدان سال (1318خ ). یکی ازبهترین استادان معارف افغانستان. شوترمعروف فدراسیون والیبال افغانستان. این آموزگار بزرگ درسال 1357 بدست جلادان رژیم کودتا شهید شد.

    سید حمزه خان معلم 

    سید عباس خان معلم  

    عبدالودود خان سرمعلم

    عبدالله بیگ خان ( مدیرلیسه فطرت )

    جوره ملا خان بری معلم

    سیداکبرخان معلم 

    مرحوم حاجی بیگ خان معلم

    امان الله خان ( قاسم بیگ ) معلم

    عبدالوهاب خان معلم

    عبدالباقی خان دهاتی معلم

    عبدالعزیز خان معلم

    بلخک خان معلم

    سعدانشاه خان معلم

    بیگی جان خان معلم

مربی های گروه سوم ( شاگردان گروه دوم ) :  

    شهید محمدانورخان کوفی نقاش چیره دست و خطاط بی همتا

    شهید نعمت الله خان معلم، عضو گروه عمل سال 1354 هش در درواز

    عبدالرحیم خان معلم  

    میراحمد خان معلم

    شهید عین الدین خان معلم

    جانباشی خان معلم  

    عوض خان بلال معلم

    شهید مخلص خان معلم هنروآرت فارغ التحصیل لیسه صنایع 1350هش 

    شهید شاه محمدخان 

    شهید میرزا نعیم خان معلم

    شهید گل محمد خان

    استاد غلام خان شیپور خواها نی استاد لیسه حبیبیه  

    شهید شاه میر خان

    شهید واحد خان کوفی- خواهانی 

    نورخان کوفی معلم  

    حسام الدین خان حوض شاهی

    بازمحمدخان کوفی معلم

    مرحوم زبید الله خان دروازی ( رحیل مورد نظر ) 

    قمرالدین خان معلم و خواننده و نوازنده.

    حبیب الله خان رحمانی معلم 

    سلیم خان معلم

    محمد اطوارخان معلم  

    بای محمد خان آذر معلم 

    بای محمد خان معلم

    استاد داود خان معلم وکارشناس دولت.

    مرحوم انورخان رادیو ساز و معلم

    زیارت شاه خان معلم

    محبت شاه خان معلم 

این فهرست ناقص و شا مل بخش اندکی از استادان و آموزگاران زنده ویا درگذشته ی درواز است. من از خوانندگان دروازی این پیام تسلیت، درخواست میکنم، ابتدا در تکمیل سنوات و سالهای متذکره درمتن، اگرآگاهی مکتوب و مستند تری دارند، یا به آدرس من و یا به آدرس سایت مربوطه که این پیام را میخوانند اسا می آنانی را که بخاطر دارند، دریک یادداشت معین ترتیب و بما بفرستند. یادداشت دوستان در ضمیمه ی همین فهرست مندرج خواهد شد.   

    درضمن درخواست جداگانه یی هم دارم، این درخواست برای من بسیار جدی و با اهمیت است، ازآنجهت که برای نوشتن  دانشنامه بد خشان بزرگ هر اطلاع اندک وکوچکی میتواند برنامه نگارش شناسنامه ی معارف عمومی بدخشان را مدد بزرگی برساند. پس در صورت دسترسی داشتن به نسخه های مکتوب، بیاض های شعر، یادداشتهای دستنویس، اشعارقلمی، دیوانهای شعر، تذکره های چاپی و آثارو میراث محفوظ، مارا همگامی کنید.

تسلیت نامه از سوی

 بیژن پوردرنروژ , خالد خان  و دهقانپوردرکانادا