دروازپیش ازینکه طابع حکومتهای مرکزی افغانستان وشوروی سابق گردد، بوسیله امیران وحکومتهای محلی خود مختاررهبری واداره میشد. دراین حوزهء تاریخی ودانش پرورصدها شاعرودانشمند ونویسنده زاده شده، که بسیاری آنها دردل خاک آرمیده وبخش قابل توجهی ازین فرزانگان، که ازالقاب وپایگاه بلند علمی برخورداراند، درقید حیات میباشند، که بطرزی درکتب ومقالات وتذکره ها معرفی شده وازبسیاری آنها تذکربعمل آمده است. هرچند بررسی ومعرفی که صورت پذیرفته به هیچوجه درخورشأن وحال این بزرگان نبوده، پژوهش بیشتروکارمتداومتری میطلبد، که امیدواریم این نقیصه ازجانب دانشمندان ونویسندگان بنام این محل که درشرایط کنونی ازشهرت وتوانایی های خوب قلمی درهردوسوی مرزبرخورداراند، درآینده مرفوع گردد.

اگرازذکرجزئیات ومعرفی حال وکارنامه های این همه بزرگان - که دراین گزارش کوتاه واندک هرگزگنجایش آن نیست- بگذریم؛ مهمترین چهره های سرشناس وشاخصی که طی سدهء بیستم ازین قلمروظهورنموده وهویت فرامرزی وبین المللی کسب نمودند، با ذکرنامی ازاین بزرگان عرصه سیاست ودانش وسخن بسنده نموده سفرنامهء خویش را پی میگیریم. این چهارچهرهء بزرگ دروازدرسدهء20-21 اینها میباشند: شهید محمد ولیخان دروازی، شهید مولانا بحرالدین باعث، اکبرشاه سکندروف واستاد مومن قناعت.

سه دهه جنگ بنیاد برافکن داخلی تحمیل شده ازبیرون درکشورعزیزمان افغانستان سبب گردید، که کتله های میلیونی انسان جامعهء ما، بطوردردناک وازسرناگزیری کشورشان را ترک نموده رهسپاردیارغربت شوند. من نیزیکی ازین آوارگانی هستم پرتاب شده دردورترین نقطه دنیا. بیست وهفت سال تمام ازخانواده ووابستگان ویارودیارعزیزخویش بدوربودم وبا رگ رگ وجودم احساس نمودم ومینمایم، که دوری ازمیهن چقدردرد آوروروان سوزاست.

سرانجام عزم را جزم نموده، تصمیم گرفتم، تا چند روزی هم که شده با استشمام هوای وطنم روان رنجوروبیمارم را درمان وآسایش بخشم.

به تاریخ 21/4/2007 حوال ساعت شش عصر، شهرمونتریال کانادا را بعزم افغانستان ترک نمودم. تاریخ 23 اپریل ساعت نه ونیم بامداد بوقت افغانستان هواپیمایی حامل ما به فرودگاه کابل نشست نمود. اینکه درآن حالت چه حال وهوایی داشتم، فقط برای خودم قابل درک بود. بعد ازتشریفات گمرکی ازترمینال بیرون گردیده به استقبال سراپا ازمحبت دوستان وخويشاوندان مواجه گردیدم. اینگارکه هیچ غمی ندارم وهیچ فشارروانی آزارم نمیدهد. گویا همه چیزطبیعی است.

اما با دریغ وارد شهرشدم، با وصف همه سروصدای جهانی واین همه سخاوت وحاتم بخشیهای فراوانی که ازنام وبرای مردم افغانستان صورت گرفته، هیچگونه تغیرمحسوسی به مشاهده نرسیده، خرابیها وویرانه های ناشی ازجنگ خونین سه دههء اخیرهمه با وضع اسفباری دربرابرچشمان انسان چهره نمایی میکند. فقط آنچکه توجه شمارا بخود جلب مینماید، تغیرات اندکی است، که مردم ثروتمند دربازسازی خانه های شخصی خویش بعمل آورده اند. فقرفراگیر، فساد اداری گسترده، بی مسئولیتی چشم گیر، ترورواختناق وآیندهء موهوم سیاسی ازجمله موارد مهمی اند، که روزتاروزمایهء نگرانی وتشویش مردم بی دفاع افغانستان گردیده وبه نا امیدی آنها بیشترازپیش می افزاید. 

بعد ازچند روزتوقف کوتاه درشهرکابل وبغلان، رهسپارزادگاه خویش دروازگردیدم. اما برای اهل تحقیق وسیاست معلوم است، که دروازافغانستان درنتیجه بی احساسی وازخود بیگانه گی نظامهای خود نگر، دراین سده ای که دنیا را بمثابه یک دهکده ارزیابی مینمایند، هنوزدرزمان جهنم وبردگی زندگی نموده، حتی ازیک سرک پیاده روی عادی هم برخوردارنیست. ناگزیرباید به سفارت جمهوری تاجیکستان مراجعه مینمودم، تا با دریافت روادید ورود وخروج بتوانم ازراه دروازتاجیکستان خویشتن را به زادگاهم دروازافغانستان برسانم.

روزچهارشنبه بیست وپنجم اپریل بعد ازدریافت روادید تاجیکستان عازم کندزوبعدآً دوشنبه شهرشدم. هرچند تاجیکستان وافغانستان قلمروی بود، که یک سده پیش هیچگونه تفاوتی ازنظرساختاری وانکشاف اقتصادی ازهمدیگرنداشتند. اما به محض ورود به این کشورکوچکی که دربدنهء شوروی سابق ازعقبمانده ترین جمهوریهای شوروی بود، ولی درشرایط کنونی حد اقل صد سال تفاوت زمانی را ازنظرمعیارهای صنعتی میتوان مشاهده نمود.

فردای شب تاریخ سی ام اپریل ازطریق دوشنبه- دروازتاجیکستان عازم دروازافغانستان گردیدم. درمسیرراه تا محل بود وباش خودی بگونهء پراکنده ازبرخی قسمتهای دوسوی مرزهردو دروازنوارویدیویی تهیه دیده وازطریق تارگاه انجمن پاسداران فرهنگ آریانا درمعرض دید بینند گان قرارمیدهم تا بطورمقایسوی ببینند وبرنظامهایی که دراین مدت دردوسوی این دریا سرگرم اداره ورهبری بودند، قضاوت نمایند، " که تفاوت ره ازکجاست تا به کجا".

تذکر: برای بینند گان این نوارویدیویی قابل یاد آوری میدانیم، که درنوارصرفاً یکی ازدره های درواز موسوم به دره جوی وآنهم چند قریهء محدود آن نواربرداری گردیده است.

گزارشگر: اقبال علیشاه دهقانپور
مدیرتارگاه انجمن پاسداران فرهنگ آریانا

دوستان عزيز !

  لطفاً به دليل محدوديتهاي ميزبان تارنماي انجمن( جهت پخش نوارویدیویی ), معذرت مان را الي رفع مشكلات موجوده قبول فرمايند .